Stichting Stikstofclaim: ook wetenschappelijke onderbouwing van overheidsbeleid valt onder de regels voor openbaarheid
11 november 2026 – De Raad van State heeft vandaag een belangrijke uitspraak gedaan over de openbaarheid van onderzoeken die ten grondslag liggen aan het Nederlandse stikstofbeleid. Onderzoeksinstituut TNO is in het ongelijk gesteld en moet opnieuw beslissen over een verzoek van Stichting Stikstofclaim om openbaarmaking van documenten en correspondentie over de wetenschappelijke onderbouwing van de 25 kilometergrens in stikstofberekeningen.
De uitspraak is van groot principieel belang voor de transparantie van het stikstofbeleid, dat verstrekkende gevolgen heeft voor boeren, bedrijven en de vergunningverlening in Nederland.
Bron: Raad van State, uitspraak 11 november 2026, ECLI:NL:RVS:2026:6550.
TNO weigerde jarenlang inzage in onderbouwing stikstofberekeningen
De zaak draait om een verzoek uit februari 2022 om openbaarmaking van onderzoeksnotities en communicatie tussen TNO, ministeries, het RIVM, Wageningen University & Research en andere betrokken partijen. Het gaat specifiek om de onderbouwing van de 25 kilometergrens die wordt gehanteerd bij de berekening van stikstofdepositie met AERIUS.
TNO weigerde de gevraagde informatie openbaar te maken en stelde dat wetenschappelijke onderzoeksgegevens buiten de Wet open overheid (Woo) vallen.
De Raad van State heeft TNO op alle aangevoerde punten in het ongelijk gesteld. De Woo is van toepassing op de betreffende onderzoeken die TNO in opdracht van de overheid heeft uitgevoerd en op de bijbehorende communicatie.
TNO moet binnen zes weken opnieuw beslissen over het verzoek. Daarbij moet het onderzoeksinstituut inhoudelijk beoordelen welke documenten openbaar worden gemaakt. TNO kan zich daarbij nog beroepen op wettelijke uitzonderingsgronden. De Raad van State heeft bovendien bepaald dat tegen het nieuwe besluit van TNO rechtstreeks beroep kan worden ingesteld bij de Raad van State. Stichting
Stikstofclaim hoeft bij een eventueel nieuw geschil daardoor niet opnieuw de volledige rechtsgang via de rechtbank te doorlopen.
Boeren hebben recht op inzicht in de onderbouwing
Stichting Stikstofclaim vindt de uitspraak van groot principieel belang. Het Nederlandse stikstofbeleid steunt in belangrijke mate op modellen, berekeningen en wetenschappelijke aannames. De uitkomsten daarvan kunnen bepalend zijn voor de toekomst van agrarische ondernemingen.
Volgens Stichting Stikstofclaim is het onacceptabel wanneer boeren en bedrijven worden geconfronteerd met ingrijpende maatregelen, terwijl zij onvoldoende inzicht krijgen in de wetenschappelijke onderbouwing daarvan.
De uitspraak bevestigt dat TNO zich bij onderzoek in opdracht van de overheid niet zonder meer kan beroepen op het wetenschappelijke karakter van dat onderzoek om de Wet open overheid buiten toepassing te laten. Ook de onderzoeksgegevens en de communicatie over de totstandkoming daarvan vallen onder de Woo.
Transparantie is noodzakelijk voor vertrouwen
Stichting Stikstofclaim wijst erop dat het vertrouwen in het stikstofbeleid alleen kan worden hersteld wanneer de onderliggende onderzoeken, aannames en keuzes controleerbaar zijn. Juist bij een dossier met zulke grote maatschappelijke en economische gevolgen moet volledige transparantie het uitgangspunt zijn. De stichting roept de overheid en de betrokken onderzoeksinstituten op om niet langer uitsluitend vanuit juridische verplichtingen te redeneren, maar actief openheid te geven over de totstandkoming van het stikstofbeleid.
Wie van boeren verlangt dat zij hun bedrijfsvoering aanpassen of zelfs beëindigen, moet bereid zijn de wetenschappelijke onderbouwing van die maatregelen volledig te laten toetsen.
Stichting Stikstofclaim: openheid mag geen jaren duren
Dat een verzoek uit februari 2022 pas na ruim vier jaar tot deze uitspraak leidt, onderstreept volgens Stichting Stikstofclaim hoe moeizaam het verkrijgen van informatie over het stikstofbeleid kan verlopen.
De stichting verwacht dat TNO de uitspraak voortvarend uitvoert en dat de overheid de betekenis ervan ook bij andere stikstofonderzoeken serieus neemt.
Wetenschappelijke onderbouwing die wordt gebruikt om over de toekomst van boeren en bedrijven te beslissen, moet onafhankelijk kunnen worden gecontroleerd. Dat is geen gunst, maar een noodzakelijke voorwaarde voor behoorlijk bestuur.
Stichting Stikstofclaim heeft deze juridische procedure gedurende ruim 4,5 jaar gevoerd, daarbij juridisch bijgestaan door Franca Damen van Damen Legal.